غذا بهمثابه میدان فرهنگ/معرفی شماره چهارم فصلنامه تنور
فصلنامه فرهنگی، اجتماعی، آشپزی «تنور» که در سه شماره پیش به موضوعاتی درباره نسبت جنگ و سینما با غذا پرداخته بود، در شماره چهارم خود موضوع «غذا در ادبیات» را دستمایه بررسی قرار داده است.
فصلنامه فرهنگی، اجتماعی، آشپزی «تنور» که در سه شماره پیش به موضوعاتی درباره نسبت جنگ و سینما با غذا پرداخته بود، در شماره چهارم خود موضوع «غذا در ادبیات» را دستمایه بررسی قرار داده است. این شماره درباره بازتعریف معنای غذا بهعنوان پدیده فرهنگی و اجتماعی است و در آن لایههای پنهان زندگی انسانها در ابعاد مختلف سیاست، محیطزیست، زیست روزمره، آیینها، حافظه جمعی و تاریخ را با غذا و آشپزی پیوند میزند.
در بخش ابتدایی مجله، سپهر سرلک، مقالهای با عنوان «دوگانه علم و تجربه» درباره هویت آشپزی ایرانی در مواجهه با علم و مدرنیزاسیون نوشته و منصوره اتحادیه در یادداشتی با تیتر « گنجهای خانگی» درباره نقش دفترچههای آشپزی در ثبت آیین، خاطره و تاریخ روزمره زنان ایرانی نوشته است. در ادامه نیز، معصومه ابراهیمی در مطلب «سفرهای برای خورشید» به نقش آیینهای باستانی ایرانی در بازتولید هویت و همبستگی اجتماعی پرداخته است.
از نظر نویسنده مطلب، جشنهای ایرانی بهعنوان یک مکانیسم فرهنگی برای بقا، همبستگی و بازتولید هویت ایرانی عمل میکنند. دراینمیان غذا و آشپزی نقش کلیدی در این مکانیسم فرهنگی با ایجاد فضا برای گفتوگو، شنیدن و شنیدهشدن، کاهش فاصلههای اجتماعی و ترمیم پیوندهای عاطفی ایفا میکند. براساس استنباط معصومه ابراهیمی، سفرههای یلدا، مهرگان و دیگر آیینهای ایرانی نشاندهنده نقش رنگ، مزه و شکل خوراکها در ایجاد زبان نمادین آیینها و انتقال حافظه فرهنگی از نسلی به نسلی دیگر هستند.
بخش مهم شماره چهارم فصلنامه تنور، به نسبت غذا و ادبیات اختصاص دارد و این نسبت را در ادبیات فارسی، روسیه، فرانسه، اسپانیا، و... بررسی کرده است. در بخش ادبیات فارسی به نحوه بازنمایی آشپزی در شاهنامه، مفهوم گرسنگی در داستانهای صمد بهرنگی، گیاهخواری صادق هدایت، بازنمایی جشنها و مهمانیها در رمان «دایی جان ناپلئون» اشاره شده است. منصور بختیاری در مطلب «بشقاب ما، بشقاب پولدارها» نشان میدهد که صمد بهرنگی، غذا را عمدتاً در قالب گرسنگی و بشقاب خالی به تصویر کشیده و از آن بهعنوان ابزاری برای بازنمایی فقر و نابرابری استفاده کرده است.
شهرام ناظمزاده نیز در مطلب «بزمهای دایی جان ناپلئون» این نکته را مطرح میکند که غذاها، خوراکیها و مهمانیها در روایت و شخصیتپردازی رمان «دایی جان ناپلئون» نقش کلیدی دارند. شیدا چراغی نیز در «گیاهخواری صادق هدایت» درباره پیوند میان گیاهخواری صادق هدایت و موضع اخلاقی و فلسفی او نوشته تا نشان بدهد که گیاهخواری هدایت، نماد حساسیت اخلاقی و دیدگاه انسانمحور او در زندگی و ادبیاتش است.
سوشیانس شجاعیفرد نیز در مطلب «طعم گس زندگی»، درباره اینکه آشپزخانه محور داستانگویی زویا پیرزاد از زنان خانه است، نوشته و نشان میدهد که غذا ریتم زندگی، گفتوگو و تأمل روزمره را در روایتهای زنانه این نویسنده تشکیل داده است.
علاوه بر این، مطالبی از احمد اخوت، مریم طاهریمجد، علی مسعودینیا، محمد طلوعی، ساناز اصفهانی، گلناز گلناریان و آنالی اکبری درباره نسبت غذا و ادبیات در شماره چهارم فصلنامه تنور چاپ شده است. این مطالب درباره خوراک بهمنزله نوستالژی نماد طبقات اجتماعی و ابزار خلق ادبی در آثار مارسل پروست، غذا بهعنوان نماد در ادبیات فرانسه و جادوی میزهای پر از غذا در هریپاتر هستند.
فصلنامه تنور در این شماره نیز رویکرد چندوجهی خود را حفظ کرده و به مسائل معاصر اجتماعی توجه کرده است. مقاله محمد درویش درباره بازار غیرقانونی پرندگان در فریدونکنار، نمونهای از همین رویکرد است که همزمان محیطزیست، معیشت محلی و اخلاق زیستی را مدنظر قرار میدهد. جستار رضا درگاهی نیز با عنوان «عمر کوتاه رستورانها»، تصویری واقعگرایانه از صنعت رستورانداری در ایران ارائه میدهد. همچنین در شماره چهارم تنور به جزئیات فرهنگ خوراک از خواص و کاربردهای زیره تا سنت چاینوشی ایرانی و مقایسه آن با سنت بریتانیایی که چکیدهای از کتاب نعمتالله فاضلی است، توجه شده است.
ازطرفدیگر، مطلب «غذا و شادمانی» از چارلز سیمیچ با ترجمه احمد اخوت، به همراه جستاری درباره رابطه ادبیات، کافه، قهوه و نوشتن، پیوند دیرین میان خوراک، خاطره و خلاقیت را نشان میدهد. مطالب دیگر فصلنامه، درباره روایتی از نقش کافه در زندگی شهری، مروری بر خوراکها و آشپزی ایرانی در منابع تاریخی یونانی، مروری بر ادبیات عربی و مناسبات قدرت و شاعرانگی با غذا، معرفی رستوران البویی، گفتوگو با گای ساووآ و سرآشپز رستوران جرانیوم است.
شماره چهارم فصلنامه تنور در ۱۰۵ صفحه و به زبان فارسی و انگلیسی و بهای یکمیلیون و ۲۰۰ هزار تومان عرضه شده است. صاحبامتیاز تنور، سپهر سرلک است و سردبیری آن را سوشیانس شجاعیفرد برعهده دارد.
فصلنامه تنور
صاحب امتیاز: سپهر سرلک
سردبیر: سوشیانس شجاعیفرد
شماره: چهارم
قیمت: 200 هزار تومان
