دیپلماسی در اوج تنش/ سیدعباس عراقچی به رقم مواضع غیردوستانه برخی مقامهای لبنانی بار دیگر به این کشور سفر کرد
ایران ماههاست سفیر جدید خود را برای استقرار در بیروت معرفی کردهاست، برخی رسانهها گزارش دادهاند که یوسف رجی، وزیر امور خارجه لبنان، از مطرح کردن نام سفیر جدید ایران در لبنان خودداری میکند و در مقابل حضور سفیر جدید ایران در بیروت مانعتراشی میکند.محمدرضا رئوف شیبانی که اکنون نماینده ویژه وزیر امور خارجه در امور سوریه است، بهزودی مسئولیت سفارت ایران در لبنان را عهدهدار خواهد شد
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز گذشته در صدر هیئتی اقتصادی و دیپلماتیک وارد بیروت شد. این سومین سفر عراقچی به لبنان از زمان آغاز به کارش به عنوان وزیر امور خارجه ایران است. درست ساعاتی پیش از اینکه عراقچی به لبنان وارد شود، ارتش لبنان با انتشار بیانیهای از پایان مرحله اول فرآیند «انحصار سلاح» در لبنان خبر داد. فرآیند انحصار سلاح، مصوبه دولت لبنان در مردادماه سال جاری است که با هدف جمعآوری اسلحه گروههای غیردولتی آغاز شدهاست. هرچند مقامهای لبنانی این پروژه را مرتبط با همه گروههای غیردولتی لبنان عنوان میکنند، اما به وضوح روشن است که هدف از این پروژه خلع سلاح حزبالله لبنان است.
حزبالله لبنان رسماً اعلام کردهاست که حاضر به کنار گذاشتن سلاح نیست و سلاح مقاومت را ابزاری برای مقابله با دشمن خارجی و اشغالگری اسرائیل تلقی میکند. در برابر دولت جدید لبنان تحت فشار اسرائیل و آمریکا فشار زیادی برای خلع سلاح حزبالله وارد کردهاست.
به نظر میرسد بیانیه جدید ارتش مبنی بر پایان مرحله اول انحصار سلاح، به معانی تسلط کامل ارتش بر مناطق جنوب رودخانه لیتانی و در اختیار گرفتن یا نابود کردن انبارهای سلاح حزبالله در این مناطق است. حزبالله تاکید کردهاست که تنها در چارچوب گفتوگوهای ملی برای تعیین استراتژی دفاع ملی لبنان، برای مقابله با تجاوز اسرائیل و اشغالگری آماده همکاری با دولت است.
عراقچی در این سفر دو روزه برنامههای متعددی برای دیدارهای سیاسی و اقتصادی با مقامهای لبنان داشت. دو سفر پیشین عراقچی و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران به لبنان با جنجالها و حواشی زیادی مواجه شدهبود و شایعات و ادعاهای متعددی در مورد این سفرها مطرح شدهاست. با این حال تهران نشان دادهاست که عزم و اراده جدی دارد تا روابط تهران و بیروت را در شرایطی که دولت تحت حمایت عربستان و آمریکا در لبنان روی کار آمدهاست به حالت عادی باز گرداند.
برخی مقامهای لبنانی، از جمله یوسف رجی، وزیر خارجه لبنان که در این سفر نیز با عراقچی دیدار و گفتوگو کرد در طول هفتهها و ماههای گذشته به شکل گستردهای با طعنه و غیردوستانه علیه تهران موضعگیری کردهبودند و دعوت چندباره همتای ایرانی خود برای سفر به تهران را رد کردهبود. بهرغم تنش در روابط دو کشور، عراقچی روز جمعه تصمیم گرفت تا در سفری دو روزه بار دیگر به لبنان سفر کند.
در این سفر عراقچی با مقامهای مختلف لبنان از جمله رئیسجمهور، وزیر اقتصاد، وزیر امور خارجه و جمعی از تجار و بازرگانان لبنانی دیدار و گفتوگو کرد. یکی از دیدارهای روز گذشته عراقچی در بیروت، دیدار با جوزف عون، رئیسجمهور لبنان بود. بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه سیدعباس عراقچی و جوزف عون در این دیدار درباره روابط دوجانبه و مهمترین تحولات منطقهای و جهانی، رایزنی کردند.
این سفر در شرایطی انجام شد که وزیر خارجه لبنان پیش از این خواستار برگزاری دیدار وزرای خارجه ایران و لبنان در کشور بیطرف ثالث شدهبود. یوسف رجی در گفتوگو با شبکه MTV لبنان ضمن تأکید بر نداشتن «تابو» و «خط قرمز» در مذاکرات به شرط تأمین منافع مردم لبنان، خواستار دیدار با عراقچی در کشوری بیطرف مانند سوئیس شدهبود.
واکنش عراقچی اما با رد کشور ثالث و تأکید بر عدم مداخله ایران در امور داخلی لبنان همراه بود؛ موضعی که با دعوت رسمی از وزیر خارجه لبنان برای سفر به تهران و اعلام آمادگی برای حضور در بیروت تکمیل شد. هرچند دعوت تهران با پاسخ منفی بیروت و تکرار برخی اتهامات علیه ایران همراه شد، اما عراقچی با لحنی دیپلماتیک و ارجاع به شرایط امنیتی لبنان، بهویژه تداوم اشغالگری اسرائیل و نقض آتشبس، این موضع را «قابل درک» دانست و در نهایت دعوت برای سفر به بیروت را پذیرفت.
ماجرای پیچیده سفیر ایران در لبنان
درحالیکه گفته میشود ایران ماههاست سفیر جدید خود را برای استقرار در بیروت معرفی کردهاست، برخی رسانهها گزارش دادهاند که یوسف رجی، وزیر امور خارجه لبنان، از مطرح کردن نام سفیر جدید ایران در لبنان خودداری میکند و در مقابل حضور سفیر جدید ایران در بیروت مانعتراشی میکند. به نوشته خبرگزاری ایرنا، محمدرضا رئوف شیبانی که اکنون نماینده ویژه وزیر امور خارجه در امور سوریه است، بهزودی مسئولیت سفارت ایران در لبنان را عهدهدار خواهد شد.
رئوف شیبانی از دیپلماتهای باسابقه و شناختهشده جمهوری اسلامی ایران است که بخش مهمی از کارنامه حرفهای او به حوزه خاورمیانه، بهویژه مسائل غرب آسیا، سوریه و لبنان اختصاص دارد. وی دانشآموخته روابط بینالملل است و از دهههای گذشته در وزارت امور خارجه فعالیت داشته و در سطوح مختلف کارشناسی، مدیریتی و نمایندگی دیپلماتیک ایفای نقش کرده است. وی در سالهای گذشته بهعنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در سوریه و لبنان فعالیت کرد و در یکی از حساسترین مقاطع تحولات منطقهای، مسئولیت مدیریت روابط تهران–دمشق را بر عهده داشت.
حضور او در دمشق همزمان با تحولات امنیتی و سیاسی پیچیده سوریه بود و از این منظر، نام او با دیپلماسی میدانی منطقه گره خورده است. پیش از آن نیز در مأموریتهای دیپلماتیک مختلف، بهویژه در حوزه عربی، ایفای نقش کرده بود. مشخص نیست که آیا سفر عراقچی به بیروت گشایشی در پذیرش سفیر جدید ایران در لبنان ایجاد خواهد کرد یا نه. در حالی که لبنان فرآیند پذیرش سفیر ایران را طولانی کردهاست، سفیر جدید لبنان در ایران، احمد السویدان، بعد از کمتر از یک ماه خالی ماندن کرسی سفارت توسط دولت ایران پذیرفتهشد و کار خود را از هفته پیش به صورت رسمی آغاز کرد.
مذاکرات منطقهای در بیروت
عراقچی در بدو ورود به فرودگاه رفیق حریری هدف از سفر خود را اینگونه بیان کرد: «هدف اول من رایزنی با دوستان و مقامات دولت لبنان در خصوص تحولات جاری در منطقه است.» عراقچی تصریح کرد: «منطقه ما الان با چالشها و تهدیدات جدی مواجه است. تهدیدهایی که بهطور خاص از سوی رژیم صهیونیستی متوجه منطقه است، شاید هیچگاه به این شدت نبوده است.
در دو سال گذشته، هفت کشور منطقه از جمله ایران و لبنان مورد حمله و تجاوز رژیم صهیونیستی قرار گرفتهاند. هنوز بخشهایی از خاک لبنان تحت اشغال نیروهای این رژیم است و در طول بیش از یک سال گذشته، آتشبسی که برقرار شده، بهطور مستمر توسط این رژیم نقض میشود و به هیچیک از تعهدات خود عمل نکرده است. هدف اصلی سفر من به لبنان این است که با مقامات دولت لبنان از جمله رئیسجمهور محترم، رئیس مجلس، نخستوزیر، وزیر امور خارجه و دیگر مسئولان رایزنی نزدیک و جدی در مورد این چالشها و تهدیدها داشته باشم.»
در شرایطی که تهران اسرائیل را تهدید مشترک برای ایران و لبنان تلقی میکند، برخی گروههای سیاسی در لبنان هستند که ایران و حزبالله را مشکل اصلی لبنان تلقی میکنند. یوسف رجی، وزیر خارجه لبنان از حزب قوات لبنانی یکی از سیاستمدارانی است که به صورت پیوسته و علنی اظهاراتی را علیه ایران بیان میکند. حزب قوات لبنانی، تحت رهبری سمیر جعجع، از دوران جنگ داخلی لبنان روابط نزدیکی با اسرائیل داشت و علیه نیروهایی که با اشغالگری اسرائیل در خاک لبنان فعالیت میکردند، اقدام میکرد.
عراقچی در این سفر بار دیگر با یوسف رجی، همتای لبنانی خود نیز دیدار و رایزنی کرد. در این دیدار عراقچی با اشاره به شرایط پیچیده منطقه و تهدیدهای کمسابقه رژیم صهیونیستی علیه منطقه؛ بر تقویت رایزنیهای دو کشور بر مبنای احترام متقابل و منافع مشترک تاکید کرد.
بیانیه ارتش لبنان در آستانه سفر عراقچی
درست ساعاتی پیش از سفر عراقچی، ارتش لبنان در بیانیهای اعلام کرد که مرحله نخست فرآیند انحصار سلاح در این کشور تکمیل شدهاست. فرماندهی ارتش لبنان در بیانیهای تعهد کامل خود برای به عهده گرفتن مسئولیت انحصاری حفظ امنیت و ثبات در سراسر خاک لبنان بهویژه در منطقه جنوب رودخانه لیتانی با همکاری تمامی نهادهای امنیتی و مطابق قانون اساسی، قوانین و قطعنامههای بینالمللی مربوطه و در راستای اجرای تصمیم ۵ اوت ۲۰۲۵ کابینه را اعلام کرد.
فرماندهی ارتش لبنان در بیانیه خود تاکید کرد که طرحش برای محدود کردن سلاح پس از تحقق اهداف مرحله اول آن از جمله تقویت استقرار عملیاتی ارتش، تامین امنیت مناطق حیاتی و کنترل مؤثر بر اراضی تحت کنترل دولت در بخش جنوبی به استثنای مکانهایی که هنوز تحت اشغال اسرائیل هستند، وارد مرحله پیشرفتهای شده است. این بیانیه ادامه داد: «تلاشها برای خنثیسازی مهمات منفجرنشده و (از بین بردن) تونلها و نیز تثبیت کنترل میدانی با هدف ممانعت از احیای گروههای مسلح به شکلی برگشتناپذیر همچنان ادامه دارند.»
جوزف عون، رئیس جمهور لبنان نیز با انتشار بیانیهای از ارتش این کشور حمایت کامل کرد و این اقدام را ستود. عون در این بیانیه تاکید کرد: «حمایت کامل خود را از بیانیه امروز فرماندهی ارتش لبنان اعلام کرده و از نقش ملی نیروهای مسلح لبنان در گسترش اقتدار کشور، احیای حاکمیت آن بر تمام مناطق آن صرفاً به وسیله نیروهای خود و نیز نقش آن در تقویت امنیت و ثبات بهویژه در جنوب لبنان قدردانی میکنم.»
وی تاکید کرد: «استقرار نیروهای مسلح لبنان در جنوب رودخانه لیتانی در چارچوب یک تصمیم ملی فراگیر متکی بر قانون اساسی، تصمیمات دولت و تعهدات بینالمللی مربوطه انجام شده و هدف از آن تثبیت انحصار اسلحه در دست دولت و تقویت این اصل است که تصمیم درباره جنگ یا صلح منحصراً در اختیار نهادهای قانون اساسی و ممانعت از استفاده از خاک لبنان برای آغاز هرگونه اقدامات خصمانه است؛ به این شکل از منافع اعلای لبنان و مردم به شکلی قطعی و برگشتناپذیر محافظت میشود.»
