ربیعی: آمارها قادر به بازتاب رنجهای فرودستان نیستند
رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات تاکید کرد: جامعهشناسی سنتی قادر به بازتاب رنج، مقاومت و خلاقیت فرودستان نیست و تجربههای واقعی آنان اغلب نادیده گرفته میشود.
به گزارش هممیهن آنلاین و به نقل از ایسنا، علی ربیعی، رییس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در نشست تخصصی «علوم اجتماعی و صداهای خاموش» که در پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات برگزار شد، اظهار کرد: فهم جهانهای دیگر و توجه به صداهای خاموش جامعه اهمیت ویژهای یافته است و جامعهشناسی، به ویژه در شکل دانشگاهی و رسمی، در درک واقعی فرودستان با نارساییهای ساختاری، روشی و معرفتی روبهرو است.
وی افزود: مطالعات انتقادی، پستاستعماری و فرهنگی تا حدی این ضعفها را روشن کردهاند، اما در کار جامعهشناسی ایرانی، این نارساییها در اغلب پژوهشها مشهود است.
ربیعی با اشاره به محدودیت روشهای کمی گفت: پیمایشها و دادههای عددی قادر به ثبت و بازتاب رنجها، دردها و تجربههای فرودستان نیستند و بسیاری از پیچیدگیهای زندگی آنان در قالب جدولها و متغیرها گم میشود. روشهای مورد قبول دانشگاهی توانایی نشان دادن عمق زندگی فرودستان را ندارند.
وی تجربههای شخصی خود از زندگی در کنار خانوادههای کمدرآمد، حضور در خوابگاههای کارگران فصلی و تعامل با قهوهخانههای شهری را یادآور شد و تأکید کرد که ورود به جهان فرودستان تنها از طریق تجربه مستقیم ممکن است.
رییس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی با مرور تاریخ جامعهشناسی گفت: در گذشته، پژوهشگران متقدم به موضوع طبقات فرودست توجه کردهاند. این توجه به معنای فقدان نظریهپردازی نبوده است، بلکه نسبت توجه و بازتاب صدا اهمیت داشته است. در کارهای اولیه، تمرکز بیشتر بر سرمایه اقتصادی بود و پس از مکتب فرانکفورت، تحلیل ساختارهای طبقاتی و فرصتها و تواناییها مورد توجه قرار گرفت.
وی آثار برجستهای همچون نظریه برچسب، مطالعات میکروسکش و کتابهای پژوهشگرانی چون سویسون، آندرسون، آلوینس، اسکار لوئیس و تنسی شیردیوس را در حوزه حاشیهنشینی، فقر و طبقه کارگر مورد اشاره قرار داد.
ربیعی همچنین به جامعهشناسی ایران پرداخت و گفت: مطالعات ایرانی عمدتاً به موضوعاتی همچون فقر، نابرابری، کودکان کار خیابان، زنان فرودست و سرپرست خانوار، مهاجران، حاشیهنشینی شهری، کارگران و مشاغل غیررسمی و اعتیاد پرداختهاند. پژوهشگران صاحبنظر اقدامات قابل توجهی در تحلیل ساختارهای طبقاتی و آسیبهای اجتماعی انجام دادهاند.
وی افزود که مطالعات فرهنگی، مردمنگاری در فضاهای حاشیهای، بازنمایی فقرا در سینما و تلویزیون و روایتهای شفاهی مهاجران از جمله تلاشهای علمی در جهت بازتاب صدای فرودستان است.
وی تصریح کرد: جامعهشناسی غالباً فرودستان را منفعل میبیند، در حالی که تجربههای مستقیم نشان میدهد آنان فعال، مقاوم و خلاق هستند. بسیاری از دردها و رنجهای آنان از طریق روشهای کمی قابل مشاهده نیست و تنها حضور در زندگی روزمره فرودستان میتواند این تجربهها را آشکار کند.
وی گفت: متأسفانه در سیاستگذاری و جامعهشناسی سنتی، صدای فرودستان کمتر شنیده میشود و اغلب به جای آنان صحبت میشود. برای ایجاد راهگشایی و ارائه افقهای نو، علوم اجتماعی باید وارد زندگی فرودستان شود و صدای آنان را بازتاب دهد.
ربیعی در پایان تأکید کرد: جامعه تنها مجموعهای از افراد نیست، بلکه شبکهای از روابط است و گروههایی که صدایشان بلندتر شنیده میشود بیشتر مطرح میشوند، در حالی که گروههای کمصدا در هیاهوی جامعه گم میشوند. مسئولیت اجتماعی نهادهای علمی این است که با روشها و رویکردهای مناسب، صدای خاموشان جامعه را شنیده و انعکاس دهند تا دانش اجتماعی بتواند به تغییرات واقعی در زندگی آنان کمک کند.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
