صدایی که شنیده نمیشود/ بررسی اعتراضات اخیر استان ایلام و ریشههای بروز آن
انباشت نارضایتیهای گسترده مردم ایلام در دهههای اخیر و رتبه بالای آنها، در شاخصهای مختلف اقتصادی و معیشتی کشور، در کنار آگاهی سیاسی و اجتماعی بالای مردم این استان که در ظرف خود پاسخ مطلوب دریافت نکرده است، فاصله اعتراضات در استان را کوتاه و کوتاهتر کرده است. در کنار آن ناتوانی ساختارهای سیاسی و اداری در برطرف کردن خواستههای مردم استانی که معتقدند روی گنجهایی زندگی میکنند که هیچ عایدی برای آنها نداشته است، این استان را به کانون اولیه اعتراضات دیماه سال جاری تبدیل کرد.
انباشت نارضایتیهای گسترده مردم ایلام در دهههای اخیر و رتبه بالای آنها، در شاخصهای مختلف اقتصادی و معیشتی کشور، در کنار آگاهی سیاسی و اجتماعی بالای مردم این استان که در ظرف خود پاسخ مطلوب دریافت نکرده است، فاصله اعتراضات در استان را کوتاه و کوتاهتر کرده است. در کنار آن ناتوانی ساختارهای سیاسی و اداری در برطرف کردن خواستههای مردم استانی که معتقدند روی گنجهایی زندگی میکنند که هیچ عایدی برای آنها نداشته است، این استان را به کانون اولیه اعتراضات دیماه سال جاری تبدیل کرد.
پژوهشی که به نقش سرمایههای اجتماعی و سیاسی مردم ایلام در انتخابات ادوار مجلس پرداخته، سطح اعتماد سیاسی، آگاهی سیاسی و اجتماعی و کنش ایلی و طایفهای در این استان را متوسط رو به بالا ارزیابی کرده است. در کنار محرومیتهایی که این استان در دهههای اخیر با خود یدک کشیده است، ناتوانی سیستم اداری، سیاسی و طایفهای در پاسخگویی به نیاز مردم ایلام در کنترل اعتراضات مردم بیتاثیر نبوده است؛ مجموعه عواملی که شهرستان ملکشاهی در استان ایلام را صحنه تجمعات و درگیریهای شدیدی کرد که حوادثی ناگوار رقم زد و منجر به کشته و زخمی شدن تعدادی از معترضین شد.
در چنین فضای ملتهبی نحوه تعامل و برخورد با معترضان نیز محل انتقادات بسیاری شد. ورود نیروها به بیمارستان امام خمینی ایلام و رعب و وحشت ایجادشده برای کادر درمان، بیماران و همراهان آنها، خشمِ انباشته ایلامیها را لبریزتر کرد. سکوت مسئولان استانی در روزهای نخست اعتراضات و ورود دولت به ماجرای اعتراضات استان حاکی از آن بود که مدیریت بحران در استان به درستی هدایت نمیشود و آن فقر عملکردی که مردم را دلزده از هر نوع مدیریت اجرایی کرده به حیات خود ادامه میدهد.
یک روز پس از حوادث بیمارستان امام خمینی، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، به وزیر کشور دستور داد، تیم ویژه تشکیل و ابعاد مختلف حوادث ایلام، علل و زمینههای بروز ناآرامیها و نحوه مواجهه بررسی و گزارشی جامع ارائه شود. هیئت ویژه وزارت کشور راهی ایلام شد، وزیر کشور دستور داد برای حفظ آرامش عمومی با افراد بانفوذ استان و معتدمان محلی همدلانه گفتوگو کنند.
وزیر کشور نسبت به وقوع درگیری در وزارت کشور واکنش نشان داد و با صدور بیانیهای ورود به مراکز درمانی را در تعارض آشکار با اصول انسانی، اخلاقی و حقوق شهروندی دانست و اطمینان داد صیانت از امنیت مراکز درمانی، حقوق بیماران و حمایت از کادر درمان تعهد قطعی وزارت بهداشت است و با هر گونه خدشه به این حریم انسانی برخورد قانونی صورت خواهد گرفت.
با ادامه نارضایتیها و گسترش اعتراضات، فرمانداران شهرهای مختلف از بزرگان محلی خواستند برای ساماندهی اعتراضات به میدان بیایند. فرماندار دهلران، مراد یگانه در نشست با معتدمین دهلران با اشاره به جایگاه اثرگذار بزرگان محلی در کاهش تنشها و عبور از بحرانها گفت: «هر گاه فاصله میان مردم و حاکمیت افزایش یابد، پایههای امنیت آسیب میبیند و نقش معتمدین در ترمیم این ارتباط نقشی تعیینکننده است و از معتمدین و بزرگان شهرستان خواست با نقشآفرینی مؤثر خود به حفظ امنیت، آرامش و آگاهسازی جوانان و نوجوانان کمک کنند.»
امام جمعه، استاندار و شورای تامین استان ایلام در پی وقوع حاثه ملکشاهی و پس از آنکه هیئت ویژهاز وزارت کشور راهی ایلام شد، مراتب همدردی خود را ابراز کردند؛ هرچند که اللهنور کرمیتبار امام جمعه ایلام گفت دشمنان پشت این اغتشاشات هستند. الگوی برخورد با مردم ایلام در اعتراضات اخیر دنبالهرو خط حاکمیتی بود و نقشه راه استانی برای آن تدوین نشده بود. واکنش مسئولان استانی به حوادث ایلام، دیرتر از اعتراضات مردمی آغاز شد.
علیاکبر عبدی، دبیر جمعیت یاران انقلاب اسلامی استان ایلام میگویند به استاندار هشدارهای لازم را زودتر از آغاز اعتراضات دادهاند اما وقتی موقعیتشناسی و پیشبینی نباشد، باید نگران چنین وضعیتی بود.
ایلامیها که همواره به دنبال راهی برای خروج از این فقر ساختاری بودند، دیگر چارهای جز اعتراض برای خود متصور نشدند. آنها در انتخاباتهای مختلف جزو استانهای فعال بودند و از رتبهداران نخست میزان مشارکت به حساب میآمدند، آنها حتی برای جبرانِ کاهش فقر اقتصادی نیز مشارکت را ترجیح دادند و این را آمار بالای مشارکت در انتخابات ادوار مجلس در استان نشان میدهد، اما تلاش مدنی ایلامیها در دهههای اخیر از سوی مسئولان در ادوار مختلف حضور مجلس و دولت دیده نشد و یا به کندی به آن پاسخ داده شد و در نهایت ناامید از اصلاحاتی که چند دهه برای آن جنگیدند، حالا خیابان را به صحنه اعتراضات خود تبدیل کردند.
