روایت فهرست جام جهانی ایران؛ وعده جوانگرایی، واقعیت سالخوردگی

فهرست نهایی تیم ملی ایران برای جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از آنکه نشانه‌ای از یک پروژه موفق تغییر نسل باشد، تصویری از تداوم همان تیم قدیمی را به نمایش می‌گذارد. آماری که از ترکیب ۲۶ نفره امیر قلعه‌نویی استخراج می‌شود، نشان می‌دهد میان وعده‌های جوانگرایی و واقعیت تیم ملی فاصله‌ای قابل توجه وجود دارد.

وقتی امیر قلعه‌نویی پس از جام ملت‌های آسیا از آغاز یک پروژه بزرگ برای جوان‌سازی و تغییر نسل در تیم ملی سخن گفت، بسیاری تصور می‌کردند فوتبال ایران سرانجام وارد دوره‌ای تازه خواهد شد. دوره‌ای که قرار بود ستاره‌های نسل جدید به تدریج جای چهره‌های قدیمی را بگیرند و تیم ملی با ساختاری جوان‌تر و آینده‌نگر به استقبال جام جهانی ۲۰۲۶ برود. حالا اما با انتشار فهرست نهایی ۲۶ نفره ایران برای این رقابت‌ها، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح شده است؛ تغییر نسل دقیقاً کجا اتفاق افتاده است؟

نگاهی ساده به فهرست فعلی تیم ملی کافی است تا پاسخ این سؤال روشن شود. تیمی که قرار است در آمریکا به میدان برود، در بخش عمده‌ای از ساختار خود همان تیمی است که دو سال قبل در جام ملت‌های آسیا حضور داشت. نه تنها ستون‌های اصلی تیم تغییر نکرده‌اند، بلکه میانگین سنی مجموعه نیز افزایش پیدا کرده و به آستانه ۳۰ سال رسیده است؛ عددی که معمولاً برای تیم‌هایی ثبت می‌شود که در پایان یک چرخه قرار دارند، نه در آغاز یک پروژه تازه.

بررسی فهرست جام ملت‌های آسیا و مقایسه آن با نفرات حاضر در لیست جام جهانی، تصویری جالب ارائه می‌دهد. از جمع بازیکنان اصلی آن مسابقات، بخش قابل توجهی همچنان در تیم ملی حضور دارند. علیرضا بیرانوند، حسین حسینی، پیام نیازمند، شجاع خلیل‌زاده، محمدحسین کنعانی‌زادگان، رامین رضاییان، میلاد محمدی، احسان حاج‌صفی، روزبه چشمی، سعید عزت‌اللهی، سامان قدوس، علیرضا جهانبخش، محمد محبی، مهدی قایدی، مهدی ترابی، مهدی طارمی و شهریار مغانلو همچنان جزو بازیکنان مورد اعتماد کادرفنی هستند.

در واقع اگر مصدومیت برخی بازیکنان و شرایط خاص چند چهره دیگر را کنار بگذاریم، تغییرات فهرست به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد. این موضوع نشان می‌دهد برخلاف آنچه طی ماه‌های گذشته درباره تغییر نسل مطرح شده، شاکله اصلی تیم ملی تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.

نکته مهم‌تر اما به جایگاه بازیکنان جدید مربوط می‌شود. در همه جای دنیا، تغییر نسل زمانی معنا پیدا می‌کند که بازیکنان جوان به هسته اصلی تیم راه پیدا کنند. صرف دعوت شدن چند بازیکن کم‌سن‌وسال به اردو یا حضور آن‌ها در فهرست نهایی، به معنای تغییر نسل نیست. آنچه اهمیت دارد نقش این نفرات در ترکیب اصلی است.

اگر امروز ترکیب احتمالی تیم ملی ایران برای نخستین مسابقه جام جهانی را روی کاغذ بیاوریم، بعید است بیش از یک یا دو بازیکن از نسل جدید در آن دیده شوند. بخش عمده نفرات اصلی همان بازیکنانی هستند که سال‌هاست بار فنی تیم ملی را به دوش می‌کشند. به بیان دیگر، بازیکنان جوان در بهترین حالت نقش مکمل دارند و نه بازیگران اصلی.

این مسئله به‌ویژه در خط دفاعی بیش از هر جای دیگری دیده می‌شود. قلب دفاع تیم ملی همچنان در اختیار بازیکنانی قرار دارد که سال‌هاست در این تیم حضور دارند. در سمت راست و چپ نیز شرایط تفاوت چندانی ندارد. حتی در خط میانی و حمله نیز اعتماد اصلی کادرفنی همچنان به نفرات باتجربه معطوف شده است. چنین ساختاری بیشتر به تیمی شباهت دارد که برای آخرین بار قصد استفاده از نسل فعلی را دارد تا تیمی که پروژه‌ای تازه را آغاز کرده باشد.

البته باید پذیرفت که موفقیت در فوتبال ملی همیشه با جوان‌گرایی افراطی به دست نمی‌آید. بسیاری از تیم‌های بزرگ جهان نیز در آستانه جام جهانی ترجیح می‌دهند از بازیکنان باتجربه استفاده کنند. مشکل اصلی اما از جایی آغاز می‌شود که میان شعارها و واقعیت فاصله ایجاد شود. اگر قرار بود تیم ملی بر پایه تجربه اداره شود، این موضوع می‌توانست کاملاً قابل دفاع باشد. اما وقتی طی سه سال گذشته بارها از تغییر نسل سخن گفته شده، طبیعی است که افکار عمومی انتظار مشاهده نشانه‌های ملموس این تحول را داشته باشد.

در حقیقت آنچه امروز در تیم ملی دیده می‌شود نه یک انقلاب نسلی، بلکه نوعی به‌روزرسانی محدود در فهرست بازیکنان است. چند چهره جوان به اردو اضافه شده‌اند، چند بازیکن قدیمی کنار رفته‌اند و تعدادی دیگر همچنان جایگاه خود را حفظ کرده‌اند. این روند شاید برای حفظ ثبات فنی مفید باشد، اما نمی‌توان نام آن را تغییر نسل گذاشت.

جام جهانی ۲۰۲۶ احتمالاً آخرین تورنمنت بزرگ برای بخشی از ستاره‌های فعلی فوتبال ایران خواهد بود. از همین رو، پرسش مهم برای آینده فوتبال کشور این است که اگر پروژه تغییر نسل در سه سال گذشته اجرا نشده، قرار است پس از جام جهانی چگونه و با چه سرعتی انجام شود؟ چالشی که شاید مهم‌تر از نتایج خود جام جهانی باشد و پاسخ آن می‌تواند مسیر فوتبال ایران در سال‌های آینده را مشخص کند.

فهرست نهایی تیم ملی یک پیام روشن دارد؛ نسل قدیم هنوز در قدرت است. حالا باید دید این اعتماد دوباره به بازیکنان باتجربه می‌تواند در جام جهانی نتیجه مطلوب را به همراه داشته باشد یا اینکه پس از پایان مسابقات، بحث تغییر نسل با شدتی بیشتر از گذشته دوباره به صدر اخبار فوتبال ایران بازخواهد گشت.

مهسا حسینی 

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید