تحلیل جایگاه نمادین آیین «گِلمالی» در سوگواری اقوام لر
مشاور علمی و فرهنگی معاونت امور فرهنگی در یادداشتی به مناسبت ایام عاشورا، آیین کهن «گِل» در لرستان را بهعنوان «احرام خاک» و پیوندی میان هویت تاریخی، ادبی و آموزههای دینی توصیف کرد.
به گزارش هممیهن آنلاین به نقل از خبرگزاری ایرنا، ایوب دهقانکار، مشاور علمی و فرهنگی معاونت امور فرهنگی، در یادداشتی به تحلیل ابعاد نمادین آیین سوگواری گِل در میان مردمان لرستان پرداخته است. این رسم که با آمیختن خاک و گلاب و پوشاندن سر و تن عزاداران انجام میشود، در این یادداشت نهتنها یک شیوه عزاداری، بلکه بخشی از شناسنامه فرهنگی و تاریخی زاگرسنشینان توصیف شده که ریشه در مفاهیم عمیق دینی و ادبی دارد.
در این تحلیل، خاک بهعنوان نماد فروتنی، طهارت و بازگشت به اصل خویش معرفی شده است. نویسنده با استناد به آیات قرآن کریم مبنی بر آفرینش انسان از خاک و بازگشت به آن، این آیین را تجلی عینی حقیقت وجودی انسان میداند. همچنین در فرهنگ شیعی، خاک و بهویژه تربت کربلا، جایگاهی قدسی بهعنوان سجدهگاه بندگی و مایه شفا دارد که در روز عاشورا، عزاداران با پناه بردن به آن، اندوه خود را در سوگ سیدالشهدا (ع) ابراز میکنند.
بخش دیگری از این یادداشت به پیشینه این رفتار در فرهنگ و ادب پارسی اختصاص دارد. نویسنده با بازخوانی ابیاتی از شاهنامه فردوسی، اشاره میکند که در فرهنگ ایرانی پیش از اسلام نیز خاک بر سر ریختن نشانهای از نهایت سوگ و فقدان بوده است؛ چنانکه رستم در سوگ سهراب و کاووس در ماتم سیاوش، خاک بر سر میریختند. این سنت کهن در گذر زمان با فرهنگ شیعی گره خورده و معنایی استعلایی یافته است.
در پایان این یادداشت، آیین گِلمالی به «احرام خاک» تشبیه شده است؛ جامهای که عزادار با آن از تعلقات مادی فاصله گرفته و خود را برای پیوستن به کاروان حسینی آماده میکند. همانطور که حجاج در میقات لباس احرام میپوشند، سوگواران لرستان نیز با این پوشش خاکی به میعادگاهی قدم میگذارند که مقصد آن عرش الهی و پیوند با حماسه کربلاست. این سنت در واقع میراثی ماندگار است که پیوند میان انسان، خاک و آسمان را در پرتو عشق به اهلبیت (ع) به تصویر میکشد.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
