پیام رهبری؛ دو برداشت رسمی و تفسیرهای غیر رسمی

پیام کوتاه آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در شامگاه پنج‌شنبه 28 خردادماه در عین صراحت و روشنی، دو برداشت رسمی از دو منظر و تفسیرهای غیر رسمی دیگر در داخل و خارج را در پی داشته است.

نخستین برداشت رسمی در پیام رییس جمهور پزشکیان مشهود است که از صدور اجازه برای آغاز مذاکره استقبال کرده و ناظر به این جمله و خصوصا بخش نخست عبارت است: "مذاکرات حضوری که در آینده برقرار خواهد شد به معنی پذیرش نظر دشمن نخواهد بود."

در پیام محمد باقر قالیباف به عنوان دومین برداشت رسمی اما او نه از موضع دیپلماسی و حتی از جانب مجلس شورای اسلامی به عنوان رییس آن بلکه از منظر ایدیولوژیک و مبارزاتی استقبال شده و آورده است: "تضمین ما جان ماست که بر کف دست گرفته‌ایم" و جای دیگر: "‌جبهۀ توحیدی هرگز نمی‌تواند با جبهۀ باطل، صلح کند."

در ادبیات ایدیولوژیک البته توحید در مقابل کفر توصیف می‌شود نه باطل و حق است که در برابر باطل قرار می‌گیرد و پرهیز آقای قالیباف از به کارگیری لفظ کفر و قرار دادن باطل در مقابل توحید، نه اشتباه لفظی که احتمالا به خاطر آن است که با نگاه مذهبی و فارغ از تعلقات سیاسی نمی‌توان آمریکایی‌های پروتستان را کافر دانست و بر چین کمونیست بیشتر می‌نشیند.

در تفسیرهای غیر رسمی هم این برداشت را شاهدیم که مسعود پزشکیان چه با امضای توافق‌نامه و چه با اشارات صریح رهبری نظام در این پیام و چه با تأکید بر جایگاه ریاست شورای عالی امنیت ملی بار دیگر در کانون بحث قرار گرفته در حالی که قبل از آن، از آنِ محمد باقر قالیباف بود و نگاه‌ها به او که در دیدار با جی. دی. ونس در سوییس که قرار بود امروز برگزار شود چه رفتاری خواهد داشت اما ناگهان آن برنامه لغو و تصاویر پزشکیان، ترامپ و شهباز شریف منتشر شد که در تهران و کاخ ورسای (‌در سفر به پاریس) و اسلام‌آباد متن توافق‌نامه را در برابر دوربین‌ها امضا کردند.

در همین تحلیل‌ها، بر کلمۀ "علی‌الاصول" در متن رهبری هم درنگ شده است:

"بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهدی که رییس جمهور محترم از طرف خود و اعضای شورای عالی امنیت ملی دادند.... اجازۀ آن را صادر کردم."

تفسیر مُوَسّع این تعبیر این پرسش را درمی‌اندازد که آیا مجموعۀ اعضای شورای عالی امنیت ملی که ترکیبی از مقامات مختلف است به اصول توجه نداشته‌اند؟ با منفی دانستن این پاسخ و با تفسیر مُضَیّق می‌توان آن را اصطلاحی به اقتضای جایگاه رهبری دانست و حتی وجه عاطفی قضیه را در نظر آورد که در حملۀ دشمن، داغ‌دارِ پدر و همسر و خواهر شدند و این آخری البته هم، غیر رسمی است و هم بیشتر حدس و گمان و اصل قصه همان است که اجازۀ مذاکرۀ حضوری در آینده صادر شده و از این پس ولو باز هدایت مذاکرات با قالیباف باشد نگاه‌ها به جانب پزشکیانی چرخیده که گمان می‌رفت فاصله گرفته یا حتی کنار گذشاته شده است و حالا روشن شد درون شورای عالی امنیت ملی در حال اقناع و اجماع سازی بوده و اگر ادعای نمایندۀ قم در مجلس درست باشد که رهبری از نظامیان عضو شورا هم خواسته رأی بدهند توفیق مضاعفی است برای پزشکیان و باز اگر راست باشد که تنها یک نفر رأی مخالف داده قابل حدس است که کیست (‌سعید جلیلی).

تفاوت مهم در دو واکنش رییس جمهور و رییس مجلس به رغم هم گرایی این دو و نقش دومی در مذاکرات در این است که قالیباف بیشتر مشغول جلب نظر مخالفان مذاکره است که در حمایت از نظام صدای بلندتری هم دارند و پزشکیان مردم، به مفهوم عام آن و واقعیت های سیاسی و اقتصادی و امکان ادارۀ کشور را مد نظر دارد.

از این روست که در پیام رییس جمهوری تنها یک تعبیر ایدیولوژیک می‌بینیم (‌جبهۀ مقاومت) در حالی که پیام رییس مجلس آکنده از این تعابیر است: دشمن بد‌ عهد، زورگو، جبهۀ باطل، مبارزه، ایستادگی، دشمن زیاده‌خواه و دست‌ها روی ماشه.

این اشاره هم خالی از لطف نیست که هر چند رییس جمهوری، رییس شورای عالی امنیت ملی است ولی این شورا از بدو تأسیس در سال 1368 و بعد از بازنگری در قانون اساسی بیشتر با دبیر آن شناخته می‌شده است تا رییس و به ترتیب: حسن روحانی در 16 سال ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی، علی لاریجانی ( آغاز ریاست جمهوری احمدی‌نژاد) و سعید جلیلی در ادامۀ همان دولت. با ریاست جمهوری حسن روحانی نیز با علی شمخانی طی 10 سال که بخشی از دولت مرحوم رییسی را هم شامل شد.

سپس علی اکبر احمدیان و از نیمۀ سال گذشته با بازگشت شهید علی لاریجانی چنان نگاه ها معطوف به او شد که انگار قرار است نفش مرحوم هاشمی رفسنجانی در سال 60 را احیا و ایفا کند چه در توازن‌بخشی در داخل و چه در پایان مخاصمه در خارج.

اکنون اما هر چند دبیر با توییت در مواقع حساس حضور دارد و همچنان در این جایگاه در زمره مقامات اول به شمار است ولی عنوان رییس شورای عالی امنیت ملی را هم می‌شنویم چه در فرمان تأسیس ستاد راهبری فضای مجازی و از زبان خود رییس جمهوری و چه در همین پیام رهبری.

کافی است به یاد آوریم تیغ حسن روحانی نبُرید برای آن که دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی با مصوبۀ مجلس در سال 99 مخالفت کند که امکان احیای برجام بعد از روی کار آمدن بایدن را عملا منتفی کرد: قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها و صیانت از حقوق ملت ایران.

حال آن که او هم به عنوان رییس جمهوری رییس شورای عالی امنیت ملی بود و اکنون عملا این ظرفیت به پزشکیان امکان تحقق سه وعده خود را داده است: تن ندادن به قانون حجاب اجباری، بازگرداندن اینترنت بین‌الملل و مذاکرات منتج به یادداشت تفاهم با آمریکا که البته بدون همراهی دبیر "شعام" میسر نبوده است.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید